عفونت چشم؛ علائم، انواع، درمان و زمان مراجعه به پزشک

عفونت چشم یکی از شایع‌ترین مشکلات چشمی است که می‌تواند از یک قرمزی ساده و سوزش خفیف تا درد شدید و کاهش دید را شامل شود. خیلی‌ها عفونت چشم را جدی نمی‌گیرند و با چند قطره خودسرانه سعی می‌کنند مشکل را حل کنند، در حالی که بعضی از انواع عفونت چشم در صورت تأخیر در درمان می‌توانند به بینایی آسیب بزنند. در این مطلب، به زبان ساده توضیح می‌دهیم عفونت چشم چیست، چه علائمی دارد، چه انواعی دارد و در چه شرایطی مراجعه به پزشک ضروری است.

⸻

 عفونت چشم چیست و چه زمانی نگران‌کننده است؟

 عفونت چشم از نظر علمی یعنی چه؟

به طور ساده، عفونت چشم به معنی ورود و رشد میکروارگانیسم‌ها (ویروس، باکتری، قارچ) در بافت‌های مختلف چشم است. این درگیری می‌تواند در قسمت‌های مختلفی رخ دهد، مثل:

•ملتحمه (سفیدی چشم و سطح داخلی پلک‌ها)

•قرنیه (سطح شفاف جلوی چشم)

•پلک و بافت اطراف چشم

•در موارد نادرتر، داخل چشم

در اغلب موارد، عفونت چشم سطحی و خودمحدودشونده است؛ اما اگر وارد لایه‌های عمیق‌تر شود، ممکن است به کاهش دید دائمی منجر شود. تفاوت مهم این دو حالت، شدت علائم و به‌ویژه تغییرات بینایی است.

 چه علائمی نشان می‌دهد چشم شما عفونی شده است؟

شایع‌ترین علائم عفونت چشم عبارت‌اند از:

•قرمزی چشم

•احساس سوزش، خارش یا جسم خارجی

•اشک‌ریزش یا ترشحات زرد/سبز

•چسبیدن پلک‌ها به هم به‌خصوص صبح‌ها

•تورم پلک یا اطراف چشم

•حساسیت به نور (نورگریزی)

•درد چشم

•کاهش وضوح دید

وجود هم‌زمان قرمزی، ترشح و چسبیدن پلک‌ها بیشتر به نفع عفونت باکتریایی است، در حالی که اشک‌ریزش و خارش شدید بدون ترشح چرکی بیشتر به نفع آلرژی است. اگر در کنار این علائم، درد شدید یا کاهش دید داشته باشید، موضوع جدی‌تر است و باید سریع‌تر ویزیت شوید.

⸻

 انواع رایج عفونت چشم (ویروسی، باکتریایی، آلرژیک و قارچی)

 عفونت ویروسی چشم

عفونت ویروسی چشم معمولاً همراه با سرماخوردگی یا عفونت‌های ویروسی دستگاه تنفسی رخ می‌دهد. ویژگی‌های آن:

•قرمزی دوطرفه چشم

•اشک‌ریزش آبکی

•احساس شن‌ریزه در چشم

•ممکن است غدد لنفاوی نزدیک گوش دردناک شوند

•معمولاً خودبه‌خود در طی ۱–۲ هفته بهتر می‌شود

در عفونت ویروسی، آنتی‌بیوتیک تأثیر مستقیم روی ویروس ندارد ولی گاهی پزشک برای پیشگیری از عفونت ثانویه باکتریال، قطره آنتی‌بیوتیک نیز تجویز می‌کند.

 عفونت باکتریایی چشم

در عفونت باکتریایی، ترشحات معمولاً غلیظ، زرد یا سبز و چسبنده هستند. علائم:

•قرمزی یک چشم یا هر دو

•ترشح چرکی و چسبیدن مژه‌ها به هم

•تورم ملتحمه

•گاهی درد و حساسیت به لمس پلک

این نوع عفونت معمولاً به قطره یا پماد آنتی‌بیوتیک موضعی پاسخ می‌دهد، ولی انتخاب نوع دارو باید توسط پزشک انجام شود، به‌خصوص در کودکان.

 عفونت آلرژیک (شبیه عفونت ولی متفاوت)

بعضی از افراد قرمزی و خارش شدید چشم را «عفونت» می‌نامند، در حالی که در واقع آلرژی چشمی است. نشانه‌های مطرح‌کننده آلرژی:

•خارش شدید (مهم‌ترین علامت)

•قرمزی و اشک‌ریزش

•تورم خفیف پلک‌ها

•غالباً دوطرفه و همراه با آلرژی بینی

در این حالت، آنتی‌بیوتیک معمولاً لازم نیست و درمان اصلی، اجتناب از آلرژن و مصرف قطره‌های ضدحساسیت طبق نظر پزشک است.

 عفونت‌های عمیق‌تر و جدی‌تر

برخی از عفونت‌ها جدی‌ترند، مثل:

•کراتیت (التهاب و عفونت قرنیه)، به‌ویژه در استفاده‌کنندگان از لنز تماسی

•سلولیت اطراف چشم (تورم شدید، دردناک و گاهی همراه با تب)

•عفونت داخل چشم پس از جراحی یا ضربه

این موارد اغلب با درد شدید، تورم قابل‌توجه، اختلال دید و گاهی تب همراه‌اند و نیاز به درمان فوری و تخصصی دارند.

⸻

 علائم خطرناک عفونت چشم که نباید نادیده بگیرید

اگر هر یک از موارد زیر را داشتید، مراجعه سریع به چشم‌پزشک ضروری است:

•درد شدید چشم

•کاهش ناگهانی یا تدریجی دید

•دیدن هاله دور چراغ‌ها یا تاری پیشرونده

•حساسیت شدید به نور

•تورم زیاد پلک و اطراف چشم

•تب، بی‌حالی یا درگیری عمومی بدن

•سابقه جراحی اخیر چشم یا استفاده از لنز تماسی

چشم عضو ظریفی است و بعضی از عفونت‌ها اگر دیر درمان شوند، می‌توانند به زخم قرنیه و حتی از دست رفتن دائمی بخشی از بینایی منجر شوند.

⸻

 درمان عفونت چشم؛ از مراقبت خانگی تا درمان پزشکی

 درمان خانگی عفونت چشم؛ چه چیزهایی مجاز است و چه چیزهایی خطرناک؟

کارهایی که معمولاً ایمن‌تر هستند (در موارد خفیف و بدون علائم خطر):

• استفاده خودسرانه از قطره‌های کورتونی
• مصرف مکرر قطره آنتی‌بیوتیک بدون نسخه
• ریختن مواد نامطمئن مثل عرقیات گیاهی، لیمو، چای و… در چشم
• استفاده مجدد از لنز در حالی که چشم هنوز قرمز و دردناک است

چه زمانی حتماً باید به چشم‌پزشک مراجعه کنیم؟

• علائم بیش از ۲–۳ روز بدون بهبود ادامه دارد
• ترشحات چرکی زیاد و مکرر هستند
• در کودکان و نوزادان، هر نوع ترشحات چشمی جدی‌تر تلقی می‌شود
• یکی از «علائم خطرناک» که قبلاً گفتیم وجود دارد
• سابقه بیماری‌های زمینه‌ای مثل دیابت، نقص ایمنی یا جراحی چشم دارید

در این شرایط، معاینه توسط متخصص چشم و تجویز داروی مناسب ضروری است.

عفونت چشم در کودکان و نوزادان

کودکان و نوزادان به‌دلیل تماس بیشتر دست با چشم و سیستم ایمنی نارس‌تر، مستعد عفونت چشم هستند. نکات مهم:

• ترشحات چشمی در نوزاد ممکن است به‌دلیل انسداد مجرای اشکی یا عفونت باشد.
• در نوزادان، هر گونه قرمزی شدید، تورم یا ترشحات باید توسط پزشک بررسی شود.
• استفاده خودسرانه از دارو در این سنین به‌هیچ‌وجه توصیه نمی‌شود.
• شستن دست والدین، استفاده از دستمال تمیز و جداگانه، و پرهیز از بوسیدن صورت نوزاد در زمان سرماخوردگی می‌تواند احتمال عفونت را کاهش دهد.

عفونت چشم و لنز تماسی؛ یک هشدار جدی

استفاده از لنز تماسی، در صورت رعایت نکردن اصول بهداشتی، یکی از مهم‌ترین ریسک‌فاکتورها برای عفونت قرنیه است. موارد خطرناک:

• خوابیدن با لنز (اگر مناسب خواب نیست)
• شنا کردن با لنز
• شست‌وشوی لنز با آب شیر یا محلول‌های غیرمجاز
• استفاده طولانی‌تر از مدت توصیه‌شده لنز

اگر لنز استفاده می‌کنید و دچار قرمزی، درد، اشک‌ریزش یا کاهش دید شدید:

1. فوراً لنز را خارج کنید.
2. از گذاشتن مجدد لنز تا زمان معاینه خودداری کنید.
3. سریعاً به چشم‌پزشک مراجعه کنید، چون برخی عفونت‌های قرنیه در این شرایط می‌توانند خیلی سریع پیشرفت کنند.

پیشگیری از عفونت چشم؛ عادت‌های ساده با اثر بزرگ

برای کاهش احتمال عفونت چشم:

• دست‌ها را مرتب بشویید، به‌خصوص قبل از تماس با چشم یا گذاشتن لنز
• از مالیدن چشم‌ها با دست آلوده خودداری کنید
• از لوازم آرایشی مشترک استفاده نکنید و ریمل و خط چشم را چند ماه یک‌بار تعویض کنید
• اگر عفونت دارید، از حوله، روبالشی و دستمال جداگانه استفاده کنید
• در استخر از عینک محافظ استفاده کنید
• در صورت استفاده از لنز، دقیقاً طبق دستور سازنده و پزشک از آن نگهداری کنید

این عادت‌های ساده، احتمال عفونت چشم را به‌طور قابل‌توجهی کم می‌کنند.

سوالات متداول درباره عفونت چشم

۱. عفونت چشم چقدر طول می‌کشد خوب شود؟
بسته به نوع عفونت، معمولاً بین چند روز تا دو هفته طول می‌کشد. عفونت‌های ویروسی اغلب خودمحدودشونده‌اند ولی ممکن است طولانی‌تر احساس شوند. اگر بعد از چند روز هیچ بهبودی نداشتید، بهتر است معاینه شوید.

۲. آیا عفونت چشم مسری است؟
بله، بسیاری از عفونت‌های ویروسی و باکتریایی چشم از طریق تماس دست آلوده، حوله مشترک یا قطرات تنفسی منتقل می‌شوند. رعایت بهداشت دست و وسایل شخصی بسیار مهم است.

۳. می‌توان از قطره آنتی‌بیوتیک بدون نسخه استفاده کرد؟
به‌طور کلی توصیه نمی‌شود. انتخاب نوع قطره، تعداد دفعات و مدت استفاده باید توسط پزشک تعیین شود. مصرف بی‌رویه آنتی‌بیوتیک می‌تواند باعث مقاومت میکروبی و عوارض شود.

۴. آیا عفونت چشم می‌تواند به بینایی آسیب بزند؟
بله، اگر عفونت عمیق‌تر مثل کراتیت یا عفونت داخل چشم باشد و دیر تشخیص داده شود، ممکن است به زخم قرنیه و کاهش دائمی دید منجر شود. به همین دلیل، علائم خطرناک را نباید نادیده گرفت.

۵. استفاده از آرایش چشم در زمان عفونت مجاز است؟
خیر، بهتر است در طول دوره عفونت از لوازم آرایش چشم استفاده نکنید و بعد از بهبود، لوازم آرایشی‌ای که با چشم در تماس بوده‌اند را تعویض کنید.

اگر دچار قرمزی، درد، ترشح یا نگرانی از عفونت چشم هستید، بهتر است معاینه تخصصی انجام دهید و از طریق [نوبت معاینه چشم‌پزشک] اقدام به رزرو نوبت کنید.